Một thế hệ am hiểu tài chính nhất lịch sử đang đồng thời là thế hệ tiết kiệm ít nhất. Đây không phải mâu thuẫn ngẫu nhiên – đây là hệ quả của một hiện tượng tâm lý – tài chính toàn cầu đang lan nhanh vào Việt Nam.
“Doom Spending” – Khi lo âu kinh tế biến thành hành vi chi tiêu
Năm 2025, một khái niệm xuất hiện dày đặc trên các trang tài chính quốc tế: “doom spending” – chi tiêu vì tuyệt vọng. Không phải tiêu vì giàu, không phải tiêu vì vui. Tiêu vì cảm giác “tiết kiệm để làm gì khi tương lai quá bất định?”
Theo khảo sát của công ty tư vấn Simon-Kucher, Gen Z có kế hoạch tăng chi tiêu dịp lễ lên tới 21% so với năm trước – cao hơn bất kỳ thế hệ nào khác, kể cả nhóm có thu nhập cao hơn. Nghiên cứu của Deloitte trong “2025 Gen Z & Millennial Survey” – khảo sát hơn 23.000 người tại 44 quốc gia đã ghi nhận tỷ lệ Gen Z cảm thấy bất an tài chính tăng vọt từ 30% năm 2024 lên 48% năm 2025, tức tăng 60% chỉ trong một năm.
>> Tham khảo: 3Gang x Fmarket: Khai phá tiềm năng đầu tư Chứng chỉ quỹ cho giới trẻ
Ở Việt Nam, hiện tượng này mang màu sắc riêng: thay vì chi tiêu xa xỉ, “doom spending” thể hiện qua các khoản chi nhỏ nhưng liên tục và thiếu kiểm soát – trà sữa, mua sắm online, “treat yourself” sau mỗi tuần làm việc căng thẳng. Cộng gộp lại, đây chính là kẻ thù vô hình bào mòn khả năng tích lũy của hàng triệu người trẻ đô thị.
Nghịch lý của thế hệ “Biết nhiều nhất nhưng tiết kiệm ít nhất”
Dữ liệu từ YouGov (2025) về hành vi tài chính Gen Z toàn cầu tiết lộ một bức tranh đáng lo ngại: 70% Gen Z tự nhận mình cẩn thận hơn với tài chính so với trước – nhưng đồng thời, 22% thừa nhận thu nhập chỉ đủ chi tiêu, không thể tiết kiệm, và 23% thậm chí không đủ trang trải chi phí hàng tháng.
Đây là nghịch lý lớn nhất của thế hệ này: nhận thức tài chính cao nhưng hành vi tài chính không theo kịp nhận thức. Họ xem hàng chục video về đầu tư trên TikTok, follow hàng chục trang “personal finance” – nhưng cuối tháng vẫn không có gì để tích lũy.
Song song đó, một xu hướng đối lập cũng nổi lên như làn sóng phản ứng: “Loud Budgeting” – công khai từ chối chi tiêu, thẳng thắn nói với bạn bè “tao không có tiền cho khoản này” thay vì ngại ngùng chi theo số đông. Theo báo cáo xu hướng Pinterest Predicts chỉ ra rằng người tiêu dùng đang hướng tới chủ nghĩa tiết kiệm. Đặc biệt, sự bùng nổ của từ khóa “+225%” là một phần của xu hướng Glamoratti – cho thấy một bộ phận đáng kể giới trẻ đang tìm cách thoát khỏi vòng lặp chi tiêu bốc đồng.
>> Gợi ý: Người trẻ tìm đến bảo hiểm sức khỏe trước áp lực chi phí y tế
Giải pháp ở kiến trúc tài chính
Ông Nguyễn Việt Hưng — Founder & CEO 3Gang, chuyên gia tài chính với hơn 30 năm kinh nghiệm trong hệ thống ngân hàng Việt Nam – tiếp cận hiện tượng “doom spending” từ góc độ hành vi học tài chính (behavioral finance):
“Tôi không đồng ý với cách tiếp cận “trách người trẻ thiếu kỷ luật’”. Bộ não con người không được thiết kế để ưu tiên tương lai trước hiện tại – đây là thực tế sinh học, không phải thói hư. Vấn đề thực sự là chúng ta chưa tạo ra đủ “ma sát thông minh” giữa thu nhập và chi tiêu: hệ thống cần tự động tách phần tích lũy ra trước khi tiền kịp trở thành cơ hội để tiêu.”
Ông dẫn ra hiện tượng mà các nhà kinh tế học hành vi gọi là “present bias” (thiên kiến hiện tại) – xu hướng bản năng định giá phần thưởng ngay lập tức cao hơn lợi ích dài hạn. Đây là lý do ngay cả người có kiến thức tài chính tốt vẫn có thể tiêu hết lương mỗi tháng.
“Giải pháp không phải là thêm kiến thức – người trẻ Việt Nam ngày nay đã biết đủ. Giải pháp là tự động hóa: để hệ thống làm thay phần việc đòi hỏi ý chí. Khi tiền được tách ra và đưa vào tích lũy tự động ngay khi nhận lương, ‘doom spending’ mất đi nguyên liệu để tồn tại.”
Đây chính là nguyên lý thiết kế cốt lõi của 3Gang: tích lũy tự động hàng ngày, sinh lãi thụ động không cần can thiệp thủ công, giúp người dùng “thoát” khỏi vòng lặp chi tiêu bốc đồng bằng cơ chế hệ thống – không phải bằng nỗ lực cá nhân.
Từ “Loud Budgeting” đến hành động thực tế
Điều thú vị là xu hướng “Loud Budgeting” đang nổi lên toàn cầu thực ra không cần người dùng làm gì phức tạp. Cốt lõi của nó chỉ là một quyết định: xác định rõ ràng tiền nào để tiêu, tiền nào để giữ – và để hệ thống thực thi thay bạn.
Với người trẻ Việt Nam, điều này càng cấp thiết hơn khi nhìn vào dữ liệu vĩ mô: theo Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, tầng lớp trung lưu Việt Nam dự kiến tăng từ 13% dân số năm 2023 lên 26% vào năm 2026 – nghĩa là hàng triệu người trẻ đang bước vào giai đoạn thu nhập tăng nhanh nhất đời. Đây là cửa sổ vàng để tích lũy – nhưng cũng là thời điểm “doom spending” dễ chiếm quyền kiểm soát nhất nếu không có kế hoạch.
3Gang đang triển khai chiến dịch “Tăng tốc tích lũy – Mở quỹ tương lai” (đến 15/05/2026) với các ưu đãi dành riêng cho người dùng mới bắt đầu.
Bởi vì trong cuộc chiến giữa “doom spending” và tự do tài chính, kẻ thắng không phải là người có ý chí mạnh nhất – mà là người có hệ thống tốt nhất.
